درسنامه آموزشی علوم تجربی چهارم

مینا، سوسن و بنفشه به همراه خانواده‌های خود به جنگل رفته بودند. بچّه‌ها در آنجا برای اوّلین بار گیاهانی را دیدند که با گیاهان محلّ زندگی آنها تفاوت داشتند. بچّه‌ها می‌خواستند بدانند که چگونه می‌توان این گیاهان را طبقه‌بندی کرد.

برای پاسخ دادن به این پرسش، دانش آموزان در گروه‌های خود پیشنهادهای زیر را برای طبقه‌بندی گیاهان بیان کردند.

- برای دسته‌بندی گیاهان باید به شکل برگ‌های آنها توجه کرد.
- تعداد گلبرگ‌ها در گیاهان متفاوت است؛ پس برای دسته‌بندی، تعداد گلبرگ‌ها را در نظر می‌گیریم.
- شکل ریشه‌ها برای دسته‌بندی گیاهان مهم است.

گروه شما چه پیشنهادی می‌دهد؟

برای پی بردن به درستی یا نادرستی پیشنهاد‌های بچّه‌ها، فعّالیت زیر را انجام دهید.

دانشمندان گیاهانی را که دانه‌ی یک قسمتی دارند، تک لپه و گیاهانی را که دانه‌ی دوقسمتی دارند، دو لپه می‌نامند.

همه‌ی گیاهان تک لپه و دولپه، گل دارند. کدام یک از گیاهان جدول قبل، تک لپه و کدام دو لپه است؟

یک گل از چه قسمت‌هایی تشکیل شده است؟

در هر گروه، یک شاخه گل مانند گل سرخ، نیلوفر یا سوسن را از نزدیک مشاهده کنید. قسمت‌های مختلف هر گل را جدا کنید و روی میز بچینید.

تصویر زیر، قسمت‌های مختلف یک گل را نشان می‌دهد.

گلی را که در گروه خود بررسی کردید، با تصویر زیر مقایسه کنید و نام بخش‌های مختلف آن را بنویسید.

از گل تا دانه

قسمت بالای پرچم گل گلایل را روی یک مقوّای سیاه تکان دهید؛ چه می‌بینید؟

گَرد زرد رنگی را که مشاهده می‌کنید، دانه‌های گَرده است.

دانه‌های گرده از پرچم به روی مادِگی منتقل می‌شوند. این عمل را گرده افشانی می‌گویند. باد، جانوران و انسان به عمل گرده افشانی کمک می‌کنند.

معمولاً پس از گرده افشانی، قسمتی از مادِگی به میوه تبدیل می‌شود. دانه درون میوه تشکیل می‌شود.

از دانه تا گیاه

دانه رشد می‌کند و یک گیاه جدید را به وجود می‌آورد. از دانه‌ی گوجه فرنگی، گیاه گوجه‌فرنگی و از دانه‌ی کاج، درخت کاج به وجود می‌آید.

گیاهانی مانند کاج و گوجه فرنگی با دانه تولیدمثل می‌کنند؛ یعنی گیاهی مانند خود را به وجود می‌آورند. این گیاهان را دانه‌دار می‌گویند.

گیاهان بدون دانه

گیاهانی که دانش آموزان برای اوّلین بار در جنگل دیدند، خزه و سرخس نام دارند. این گیاهان دانه ندارند ولی آنها هم تولید مثل می‌کنند. گیاهانِ بدون دانه، هاگ دارند و با هاگ تولیدمثل می‌کنند. این گیاهان در مکان‌های مرطوب رشد می‌کنند.

دانشمندان گیاهان را بر اساس شباهت‌ها و تفاوت‌هایشان طبقه‌بندی می‌کنند.

سهم شما در حفاظت از گیاهان چیست؟

ما از میوه، دانه، برگ، ساقه و ریشه‌ی گیاهان گوناگون استفاده می‌کنیم. از گیاهان، انواع داروها، روغن، رنگ، کاغذ و حتّی پارچه تهیه می‌کنیم.

زندگی ما به گیاهان وابسته است. پس باید بکوشیم تا از گیاهان محافظت کنیم.

برای حفظ و نگه‌داری گیاهان:

- من شاخه‌ی درخت و گل‌ها را نمی‌شکنم.
- هیچ‌گاه روی درخت یادگاری نمی‌نویسم.
- من و هم‌کلاسی‌هایم گیاهانی مانند ریحان، گوجه فرنگی و خیار را در گلدان می‌کاریم و از محصول آنها استفاده می‌کنیم.
- از گل و درخت حیاط خانه‌ی خودمان مراقبت می‌کنم.

شما چه کارهای دیگری برای حفاظت از گیاهان می‌توانید انجام دهید؟